|
بسمه تعالی
سنجش وارزشیابی:
مقدمه : جهان به سرعت در حال تغييرات همه جانبه و پي در پي است . تجربيات ناشي از اقتصاد به شدت در حال رشد و اثرات فرهنگي , اجتماعي و سياسي آن و همچنين استفاده از تكنولوژي هاي پيشرفته و جديد همچون ماهواره هاي ارتباطي و كامپيوتر هاي قوي و اينترنت همزمان جوامع , خصوصا جامعه جهان سوم و در حال رشد با مسايلي نظير تورم , اعتياد به مواد مخدر , بيكاري , جابجايي هاي اجتماعي , مخدوش نمودن ارزش هاي خانوادگي , برخورد بين گروه هاي مختلف فرهنگي و مذهبي روبرو كرده است .آموزش و پرورش اين جوامع به عنوان يك عامل محوري نه تنها بايد با اين تغييرات سريع همراه شوند بلكه بايد جهت دهنده و تسهيل كننده آنها نيز باشند . براي ايجاد تغييرات مطلوب فرهنگي , اجتماعي , سياسي و اقتصادي سياست گذاران و تصميم گيرندگان هر كشور ناچار هستند كه آموزش و پرورش و عناصر تشكيل دهنده آن را تقويت كنند . در كشور ما ايران نيز تلاش هاي گسترده اي براي تغيير و تقويت نظام آموزشي در حال شكل گيري است . از جمله اين تلاش ها فعاليت هايي است كه در زمينه ايجاد تحول در عناصر نظام آموزشي در شيوه هاي سنجش آموخته هاي دانش آموزان انجام مي گيرد , زيرا روش هاي امتحان و ارزشيابي از يك سو بر چگونگي مطالعه و يادگيري دانش آموزان و از سوي ديگر بر برنامه ها و روش هاي تدريس معلمان تاثير عميق بر جاي مي گذارد . در ايجاد اين تحول توجه را بايد به يادگيرنده , محور نمودن محتواي درسي و مد نظر قرار دادن نيازهاي متفاوت يادگيرندگان معطوف كرد . علاوه بر آن بايد به مراحل رشد شناختي , اجتماعي و احساسي يادگيرندگان توجه نمود . و آنان را براي كسب دانش , نگرش و مهارت هاي مورد نياز يادگيري مستقل و حل مسئله هدايت كرد . انجام درست اين موارد مستلزم استفاده از شيوه هاي مناسب ارزشيابي از يادگيري است . در شيوه هاي مرسوم ارزشيابي به دشواري مي توان بازخوردي براي بهبود يادگيري فراهم آورد . فرايند سنجش و ارزشيابي مطابق عرف در كشور ما فقط شامل ارزيابي مجموعي يا نهايي است كه در پايان آموزش به منظور تشخيص پيشرفت تحصيلي و انجام رتبه بندي صورت مي گيرد . در اين روش تمامي تلاش معلمين, دانش آموز والدين و كل نظام آموزشي معطوف به آزمون هاي نهايي و نمره آنهاست و ماحصل همه زحمات در يك عدد يك يا دو رقمي خلاصه مي شود . اين نمره نه تنها ملاك قضاوت و تصميم گيري (ارزشيابي) در خصوص دانش آموزان محسوب مي شود بلكه به نوعي ارزشيابي از عمكرد معلم , مربي , مدير , والدين و كل نظام آموزشي – تحصيلي نيز تلقي شده كه بعضي از پيامد هاي نا مبارك آن تجديدي , مردودي , تكرار پايه , ترك تحصيل زود رس و ضربه ها و لطمه هاي روحي و عاطفي ناشي از آن است . اما رويكرد جديد در تجارب سنجش از ديدگاه فرايند هاي آموختن مفاهيم در چهارچوب انحصاري و مشخص , رتبه بندي دانش آموزان به سوي توجه بيشتر به دامنه وسيع تفاوت هاي فردي ميان آنان و همچنين پذيرش اين نكته است كه راه و روش هاي متفاوتي براي فكر كردن , يادگيري و ابراز ويژگي هاي شخصي وجود دارد
. لزوم استفاده ازجدول طرح آزمون (جدول مشخصات (
يك آزمون براي اينكه روايي داشته باشدبايدبراساس هدفهاي پرورشي و محتواي درس تهيه شود
هدف ازتهيه طرح آزمون اين است:
1-اطمينان حاصل شود كه اولا آزمون كامل است
2- اهميت وضريب بيشتري به برخي قسمت ها كه تفــــــــــاوتي باقسمت هاي ديگر ندارند نمي دهد.
3-طرح آزمون به معلم اجازه مي دهد تا تعداد سئوالات را متناسب با اهميت فصـــــــــول وهدف ها طرح كند.
يكي از وسايل مهم اندازه گيري پيشرفت تحصيلي ,آزمون هاي پيشرفت تحصيلي به حساب
مي آيند. لازم است روش تهيه آزمون پيشرفت تحصيلي را بياموزيم.
مهمترين گام در تهيه ي آزمون هاي پيشرفت تحصيلي , تهيه جدول مشخصات براي موضوعي است كه قرار است آزمون آن تهيه شود.
جدول مشخصات يك جدول دو بعدي است با تعدادي رديف و ستون متناسب با محتــــــــوا و هدف هاي آموزشي درس . در بعد محتوا اجزاي مطالب درسي نوشته مي شوند ودر بعد هدف فهرست هدف هاي آموزشي در حيطه شناختي قرار مي گيرند .
بلوم و همكاران هدف هاي حوزه شناختي را در شش طبقه كلي طبقه بندي كرده اند .
1- دانش : شامل يادآوري ( بازخواني و بازشناسي ) امور است . درواقع دانش عبارت است از تكرار پاسخ هايي كه قبلاً در موقعيت يادگيري تمرين و آموخته شده اند .
2- فهميدن : توانايي درك منظور يا مقصود يك مطلب . فهميدن به پاسخ هـــــــايي بيشتر از آن چه قبلاً تمرين و آموخته شده اند نياز دارد . اين پاسخ هاي اضافي عبـــــــــارتند از ترجمه يا برگردان , تفسيرو تعبير , خلاصه كردن , و كشف شباهت ها و تفاوت ها .
3- كاربرد : توانايي استفاده از امور انتزاعي , قواعد و قوانين , اصول , انديشه ها و روشها در موقعيتهاي عيني و عملي .
4- تحليل : توانايي شكستن يك مطلب يا موضوع به اجزا يا عناصر تشكيل دهنده آن .
5- تركيب : توانايي پهلوي هم گذاشتن عناصر و اجزا براي ايجاد يك الگو يا ساختار نو .
6- ارزشيابي : توانايي قضاوت يا داوري كمي و كيفي درباره امور , با توجه به ملاك هاي معين.
جدول 1 –1 جدول مشخصات امتحان
|
محتوا هدف |
فصول مختلف عربي |
|
دانش |
1- ترجم العبارت الي الفارسيه 2- اكمل ترجمه العبارات
الف – لاتبحثوا عين عيوب الناس ب- جاء الحق و زهق الباطل
در........ عيب هاي ............ نباشيد . حق ............... و باطل ............
3- عين الترجمه الصحيح - سيجعل الله بعد عسر يسراً
الف- خداوند پس از سختي آساني قرار داد ب- خداوند بعد از سختي آساني قرار خواهد داد . |
|
فهميدن |
4- صحح الاغلاط في الترجمه الف – انزل الله سكينه علي رسوله
- خداوند سختي خويش را بر امام خويش فرو نفرستاد .
5- عين الجمع و اكتب نوعها
الف- المومنات يحفظن حجابهن عندالناس
ب- عدد المسلمين في البلدان الاسلاميه كثير |
|
كاربرد |
6- ترجم العبارات الي العربيه
الف- اويس نگران از جايش برخاست . ب- من درس عربي را دوست دارم .
ج- خانه دوست من كجاست ؟ د- آيا مادرم در خانه است ؟ |
|
تجزيه تحليل |
7- اعرب الكلمات التي اشير اليها بخط ٍِِِ .
الف - الله عليم بالظالمين ب- يسمع الله ندا المظلومين |
|
تركيب |
8- ركب جمله صحيحه من الكلمات المتفرقه
الف- التلميذ – راي – المعلم – المدرسه – في
ب- تلميذ – انت – المدرسه – في |
|
ارزشيابي |
9- عين الاخطا و اذكر سببها
الف- ذهبت اويس الي مديينه النبي
ب- الطالبه قرا القرآن |
يك آزمون خوب پيشرفت تحصيلي آزموني است كه به بهترين شــــــــــــكل منعكس كننده هدف هاي آموزشي و همه محتواي برنامه درسي از لحاظ نظري باشد . بهترين آزمـــــــون براي يك درس با يك موضوع آزموني است كه تمام مطالب و كليه ي هدف هاي آموزشي آن درس را شامل شود . اما اگر درس يا موضوع مفصل باشد تهيه ي چنين آزموني غير عملي است . بنابر اين به جاي گنجانيدن تمامي محتوا و هدف ها در آزمون تهيه كننده آزمون به انتخاب تعدادي سوال نمونه كه معرف هدف ها و محتواي درس باشند اقدام مي كند . در صورتي چنين آزموني يك آزمون خوب يا به اصطلاح يك آزمون داراي روايي خواهد بود كه سوال هاي آن حاوي نمونه درستي از هدف ها و محتواي درس باشند. بنابر اين جدول مشخصات به معلم يا آزمون ساز كمك مي كند تا از مجموع بزرگي از سوال هاي ممكن نمونه اي راكه به خوبي معرف محتوا و هدف هاي درس باشند انتخاب كند . بعد از تكميل بعد محتوا و بعد هدف جدول مشخصات , آزمون ساز بايد تعيين كند كه سوال هاي آزمون را به چه صورتي در ميان هدف ها و عنوان هاي درس توزيع نمايد . يعني تعداد سوال هايي را كه به هـــــــــــــر يك از موضوع هاي درسي و هدف هاي آموزشي اختصاص خواهد داشت تعيين نمايد و اين تعداد را يا به صورت تعداد واقعي سوال ها يا به صورت درصد در خانه هاي جدول مشخصات وارد كند . براي تعيين درصد سوال هايي كه به بخش هاي مختلف محتوا و هدف ها تعلق مي گيرند بايد به سوال هاي زير جواب داد .
1- كدام بخش از محتوا و كدام دسته از هدف ها داراي حجم بيشتري است و وقت بيشتري صرف آموزش آن ها شده است .
2- كدام هدف ها از لحاظ نگهداري در حافظه و كاربرد در آينده ارزش بيشتري دارد .
3- كدام قسمت يا قسمت هاي درس يا موضوع درسي از اهميت بيشتري برخوردارند .
براي فهم بهتر مو ارد ذكر شده در فوق يك مثال مي زنيم . فرض كنيد كتاب درسي شما شامل چهار فصل است ( بعد محتوا) و بعد هدف در حيطه شناختي شامل سطوح دانش , فهميدن , كاربرد , تجزيه و تحليل , تركيب و ارزشيابي است .
جدول 2-1
|
ا محتوا
هدف |
فصل 1
20 درصد |
فصل فصل 2
30 درصد |
فصل 3 40 40درصد
40 درصد |
فصل فصل 4
10 درصد |
|
دانش(10 درصد) |
|
|
|
|
|
فهميدن فهميدن
(30 درصد) |
|
|
|
|
|
كاربرد(20 درصد) |
|
|
|
|
|
تجزيه(20درصد) |
|
|
|
|
|
تركيب(10درصد) |
|
|
|
|
|
ارزشيابي(10درصد) |
|
|
|
|
باز هم فرض كنيد محتواي كتاب درسي كه شامل چهار فصل است در 20 جلسه تدريس كنيد ء يعني فصل 1 در 4 جلسه ء فصل 2 در 6 جلسه ء فصل 3 در 8 جلسه و فصل 4 در 2 جلسه تدريس شود ء در اين صورت براي به دست آوردن درصد اهميت هر فصل طبق فرمول زير عمل مي كنيم .
تعداد جلساتي كه هرفصل تدريس شده است = درصد اهميت هر فصل
100 * تعداد كل جلسات
با توجه به فرمول بالا درصد اهميت فصل 1 تا فصل 4 را محاسبه مي كنيم .
20% = 100 * 4 = درصد اهميت فصل 1 20
30% = 100 * 6 = درصد اهميت فصل 2 20
40% = 100 * 8 = درصد اهميت فصل 3 20
10% = 100 * 2 = درصد اهميت فصل 4 20
بعد از به دست آوردن درصد اهميت هر فصل ء تعداد سوال هاي هر فصل را با توجه به فرمول زير محاسبه مي كنيم .
درصد اهميت هر فصل * تعداد كل سوال ها = تعداد سوال هاي هر فصل
اگر آزمون مورد نظر شما داراي 50 سوال باشد براي به دست آوردن تعداد سوال هاي فصل 1 تا فصل4 به صورت زير عمل مي كنيم .
10 = 20% * 50 = تعداد سوال هاي فصل 1
15 = 30% * 50 = تعداد سوال هاي فصل 2
20 = 40% * 50 = تعداد سوال هاي فصل 3
5 = 10% * 50 = تعداد سوال هاي فصل 4
بعد از محاسبه نمودن تعداد سوال هاي هر فصل تعداد سوال هاي هر هدف را با توجه به فرمول زير به دست مي آوريم .
درصد اهميت هر هدف * تعداد سوال هاي هر فصل = تعداد سوال هاي هر هدف
با توجه به جدول 2-1 كه درصد اهميت هر هدف يا به عبارت ديگر ضرايب هر هدف مشخص شده است شايد اين سوال براي شما پيش آيد كه بر چه اساسي اين ضرايب به اهداف داده شده است ؟در جواب به سوال شما بايد عرض كنم كه تعيين ضرايب اهداف بستگي به قضاوت معلم دارد . يعني معلم با توجه به سطح يادگيري مخاطبين خود درصد اهميت اهداف را مشخص مي كند . حال با توجه به درصد اهميت اهداف كه در جدول 2-1 مشخص شده است تعداد سوال هاي هر هدف رابراي فصل 1 به دست مي آوريم .
1= 10% 10 = تعداد سوال ها در سطح دانش
3= 30% 10 = تعداد سوال ها در سطح فهميدن
2= 20% 10 = تعداد سوال ها در سطح كاربرد
2=20% 10 = تعداد سوال ها در سطح تحليل
1= 10% 10 = تعداد سوال ها در سطح تركيب
1= 10% 10 = تعداد سوال ها در سطح ارزشيابي
براي به دست آوردن تعداد سوال هاي امتحاني از هر هدف جزيي علاوه بر مواردي كه به آن ها اشاره شد طبق فرمول زير هم
مي توانيم تعداد سوالات امتحاني از هر هدف جزيي را به دست آوريم .
ميزان ساعات تدريس شده آن هدف * تعداد سوالات امتحاني = تعداد سوالات ازهر هدف جزيي كل زمان آموزش آن درس
فرض كنيد اهداف جزيي كتاب عربي 1 در نوبت اول كه به وسيله معلم تدريس شده به شرح زير باشد:
جدول 3-1
|
ساعات تدريس هر هدف جزيي |
اهداف جزيي تدريس شده در نوبت اول |
|
5 ساعت |
يادآوري فعل مضارع |
|
4 ساعت |
مبحث فعل ماضي |
|
10 ساعت |
افعال مزيد |
|
37 ساعت |
مباحث ديگر |
|
56 ساعت |
جمع كل تدريس |
با توجه به جدول 3-1 اگر تعداد سوالات امتحاني برابر 12 باشد در اين صورت تعداد سوالات امتحاني نوبت اول از يادآوري فعل مضارع به صورت زير محاسبه مي شود :
1=12*5تعدادسوالات امتحاني نوبت اول از مبحث يادآوري فعل مضارع 56
طراحي انواع سوال هاي آزمون :
الف : آزمون وسيله اي است براي اندازه گيري ويژگي ها و صفات رواني كه با استفاده از آن مي توان اطلاعاتي در مورد ميزان آموخته هاي دانش آموزان از مطالب تدريس شده در كلاس ء جمع آوري كرد . اين وسيله مجموعه اي سوال است كه در حيطه شناختي ء آنها را به دو دسته كلي : 1- بازپاسخ ( پاسخ نگار) ء 2- بسته پاسخ ( پاسخ گزين يا عيني) تقسيم مي كنند . سوالات بازپاسخ به دسته اي از سوالات گفته مي شود كه پاسخ مورد نظر را دانش آموز بايد فراهم كند ء اما در سوالات بسته پاسخ دانش آموز از بين پاسخ هاي پيشنهادي ء پاسخ يا پاسخ هاي صحيح را انتخاب مي كند .
از آن جايي كه در سوالات بسته پاسخ ء سوال و جواب هر دو در اختيار دانش آموز است و در شرايطي كه دانش آموز مطالعه كافي بر روي مطالب درسي نداشته باشد ء با استفاده از عامل حدس و گمان مي تواند برخي از پاسخ هاي صحيح را انتخاب كند اين دسته از سوالات ء بيشتر براي سنجش دانستني ها ( دانش ) مورد استفاده قرار مي گيرند . همچنين از نظر سطح دشواري معمولا در دسته سوالات آسان قرار دارند. اما ماهيت سولات بازپاسخ به گونه اي است كه دانش آموز مي تواند مطلبي را شرح دهد ء اجزاي متشكله يك شكل را بنويسد ء ماهيت كلي يك عملكرد را تبيين كند ء نتايجي را تفسير كند ء راه حل هاي احتمالي را پيشنهاد دهد ء نتيجه گيري كند و يا نقطه نظر هاي شخصي خود را بيان كند كه اين گونه اعمال توام با نوعي مهارت فكري هستند . به اين دليل اين دسته از سوالات براي سنجش مهارت هاي فكري استفاده مي شوند و نسبت به سئوالات بسته پاسخ دشوارتر هستند.
با استفاده از دو دسته سئوالات باز پاسخ و بسته پاسخ مي توان 13 نوع سئوال مختلف به شرح زير طراحي كرد :
1- تشريحي ( انشايي) 2- سوالي 3 - كامل كردني 4- تداعي ( تشخيصي( باز پاسخ ،كوتاه جواب (كنترل شده)
-5 ص- غ صحيح- غلط 6- بله – خير -7 اصلاحي - 8 خوشه اي ، بسته پاسخ جوركردني
9 – ساده - 10 رده بندي ؛ چند گزينه اي 11- تنها گزينه درست 12- صحيح ترين گزينه -13 چند گزينه صحيح
بهترين آزمون ء آزموني است كه شامل انواعي از هر دو دسته سوال باشد . البته منظور اين نيست كه در هر آزمون ء 13 نوع سوال با هم استفاده شوند . بلكه بهتر است به صورت متنوع در هر آزمون ء سه يا چهار نوع سوال از مجموعه سوالات بازپاسخ و بسته پاسخ طراحي كنيد . به دليل آنكه :
1- مفاهيم ( هدف هاي ) گسترده تري را مي توانيد مورد ارزشيابي قرار دهيد .
2- همه دانش آموزان ء اعم از گروهي كه در پاسخ به سوالات بسته داراي مهارت هستند و گروهي كه در پاسخ دادن به سوالات باز توانايي بيشتري دارند تا حدودي از شانس يكساني در پاسخگويي به سوالات برخوردار مي شوند .
3- با قرار دادن سوالات باز پاسخ در ادامه سوالات بسته پاسخ ء مي توانيد مهارت هاي فكري دانش آموزان را نيز مورد ارزيابي قرار دهيد .
اگر به اين نتيجه رسيديد كه بهتر است آزمون شامل هر دو دسته سوال باشد ء دقت كنيد كه :
(1 در برگه آزمون ء ابتدا بايد دسته سوالات بسته پاسخ را قرار دهيد سپس به سوالات بازپاسخ بپردازيد . و در سوالات بسته پاسخ ابتدا سوالات صحيح – غلط , سپس سوالات جوركردني و بالاخره سوالات چند گزينه اي را در آخر قرار دهيد .
پس ترتيب سوالات در آزمون به صورت زير است
- 1صحيح – غلط - 2 جوركردني 3- چند گزينه اي - 4 كوتاه جواب 5- تشريحي ( انشايي(
(2زمان معيني را براي پاسخگويي به سوالات بسته پاسخ ( حدود يك دقيقه ) در نظر بگيريد .
. 1سوالات تشريحي ( گسترده پاسخ(
در اين دسته از سوالات هيچ گونه محدوديتي براي آزمون شونده منظور نمي شود . او عملا آزاد است تا آن طور كه مايل باشد پاسخ خود را بپروراند و سازمان دهد . آزمون شونده در در پاسخ دادن به اين نوع سوال ها هم از لحاظ زمان پاسخگويي و هم از جهت مقدار پاسخ آزادي كامل دارد . بنابر اين سوال هاي گسترده پاسخ براي سنجش بالاترين طبقه حيطه شناختي ( مهارت هاي فكري ) مناسب ترين وسيله هستند. به اين لحاظ, بيشترين كاربرد را در امتحانات مستمر دارند و در امتحانات پاياني به لحاظ پاره اي از محدوديت ها , كاربرد ي ندارند.
. 2 سوالات كوتاه جواب ( كنترل شده(
ايبل (1979) معتقد است كه سوال هاي آزمون هاي كوتاه پاسخ به طور عمده با كلمات يا با اعداد سروكار دارند و اين سوال ها اسامي , اشخاص , مكان ها , اشيا , فرايند ها , رنگ ها و ... را در بر مي گيرند . آنها همچنين اعداد معرف تاريخ ها , فاصله ها , هزينه ها و جمعيت ها را شامل مي شوند . و هرگاه مرز پاسخگويي را براي دانش آموز مشخص كنيد , سوالات از نوع كنترل شده است . اين سوالات به سه دسته تقسيم مي شوند :
1-2 سوالي يا پرسشي :
همان طور كه عنوان سوال نشان مي دهد , متن اين دسته از سوال ها به صورت پرسشي تهيه مي شوند : مثال
مسافري غريب براي رسيدن به مقصد سوار تاكسي مي شود راننده پس از رساندن مسافر به مقصد به دليل ناآشنا بودن مسافر كرايه بيشتري از او مي گيرد . هنگام بازگشت , مسافر سوار ماشين ديگري مي شود ولي راننده علي رغم آگاهي از غريبه بودن او كرايه معمول را مي گيرد . به چه علت اين دو راننده عملكرد متفاوتي داشته اند ؟
قواعد تهيه سوالات پرسشي
1-صورت سوال را طوري بنويسيد كه به پاسخ مشخص نياز داشته باشد .
.2- سوال را بدون نقل مستقيم جملات كتاب بنويسيد . نقل مستقيم جملات در سوال دانش آموز را به شدت به سمت حافظه پروري سوق مي دهد .
. 3 - بهتر است به جاي استفاده از كلمه پرسشي (چرا) از عبارت هاي ( به چه دليل ) يا ( به چه علت ) استفاده كنيد .
2-2 كامل كردني
آزمون شونده بايد پاسخ اين سوال را در جاهاي خالي كه معمولا با نقطه چين مشخص مي شوند , بنويسد. توجه داشته باشيد در صورتي كه پاسخ هاي قسمت نقطه چين در برگه آزمون ارايه شود , اين سوال در دسته سوالات بسته پاسخ قرار خواهد گرفت نه باز پاسخ .
قواعد تهيه سوالات كامل كردني
1-تنها كلمه ها و عبارت هاي مهم را حذف كنيد .
قاعده 1 تهيه سوالات پرسشي ( صورت سوال را طوري بنويسيد كه به پاسخ مشخص نياز داشته باشد .) نيز در طراحي سوالات كامل كردني بايد رعايت شود .
مثال : كلمه اي كه نقش ............................... بگيرد اعراب آن مرفوع است .
اين سوال نامناسب است , چرا كه دانش آموز در پاسخ به سوال مي تواند عبارت هاي (فاعل , خبر , مبتدا و نايب فاعل ) را در جاي خالي لحاظ كند و نمره هم بگيرد . اما اين سوال را به صورت زير به سوال مناسب تبديل مي كنيم :
كلمه اي كه نقش فاعل بگيرد اعراب آن ..................................... است .
2- در هر جمله تعداد زيادي جاي جالي قرار ندهيد . بهتر است هر جمله فقط يك جاي خالي داشته باشد . مثال:
اكمل الفراغ ( سوال نامناسب) الكريم : اسم ....................... مذكر ....................... معرف به ال ........................
اينگونه سوالات كه بيش از يك جاي خالي دارند بيشتر براي آزمون هاي هوش مناسبند .
3- جاي خالي را تا آنجا كه ممكن است در قسمت پاياني سوال قرار دهيد . به اين ترتيب آزمون شونده مي تواند پيش از رسيدن به جاي خالي , از موضوع مورد سوال اطلاع كامل حاصل كند .
4- از كاربرد اشارات دستوري و موارد ديگري كه جواب را مشخص مي كند , خودداري كنيد .
5- سوالات كتاب را با نقل عين جملات كتاب ننويسيد . اين كار دانش آموزان را به حفظ مطالب و جملات كتاب تشويق مي كند .
3-2- تداعي ( تشخيصي )
به سوالاتي گفته مي شود كه تنه سوال به صورت سوالي يا كامل كردني ارايه نمي شود . بلكه به صورت يك جمله امري است و دانش آموز با ديدن قسمتي از سوال , پاسخ آن را به خاطر مي آورد .
سوالات بسته پاسخ يا عيني
اين دسته از سوال ها از آن جهت عيني ناميده مي شوند كه هنگام تصحيح , نطر شخص مصحح هيچ گونه دخالتي در نمره دانش آموز ندارد .
توصيه هايي براي تهيه سوال هاي بسته پاسخ :1- با هر سوال تنها بايد يك جنبه از محتوا يا تنها يك انديشه را اندازه گرفت . البته مفهوم اين جمله آن نيسيت كه جنبه مورد اندازه گيري پيچيده نباشد .
2- جمله بندي سوال تا حد امكان بايد از جمله بندي كتاب درسي متفاوت باشد , اما اكثر دانش آموزان معناي آن را بدانند .
3- در يك آزمون , يك سوال نبايد پاسخ سوال ديگري را آشكار كند و همچنين پاسخ يك سوال نبايد به پاسخ ديگري وابسته باشد .
4- محل قرار گرفتن پاسخ صحيح بايد به طور دايم تغيير كند . يكي از روش هاي ساده براي تعيين محل پاسخ صحيح در سوالات چند انتخابي اين است انتخاب ها را در صورت امكان به ترتيب الفبايي , نزولي يا صعودي نوشت .
3- سوالات صحيح – غلط
اين سوالات كه به آن ها سوالات دو گزينه اي نيز گفته مي شود , داراي پرسش هايي است كه براي هر يك تنها دو پاسخ موجود است .
انواع سوالات صحيح – غلط
1-3 - صحيح – غلط متن يا بدنه اصلي اين دسته از سوال ها به صورت جمله هاي خبري نوشته مي شوند .
2-3- بله – خير متن اين نوع سوال بايد به صورت پرسشي نوشته شود و دانش آموز جواب سوال را به صورت بله يا خير مشخص كند . بنابراين , معمولا اين نوع سوالات با كلمه ( آيا ) شروع مي شود .
3-3- اصلاحي در اين سوال به آزمون شونده جمله اي داده مي شود كه در آن غلط يا غلط هايي وجود دارد . دانش آموز بايد مورد يا موارد اشتباه را پيدا كرده , آن را خط بزند و صحيح آن را بنويسد .
4-3- خوشه اي ( چند ص . غ( در اين سوال كه به آن سوال چند صحيح – غلط مي گويند , تنه سوال به صورت يك جمله ناتمام نوشته مي شود و به دنبال آن تعدادي جواب قرار مي گيرد . به اين ترتيب , هر يك از جواب هاي پسشنهادي بايد به عنوان صحيح يا غلط مورد قضاوت قرار گيرد .
قواعد تهيه سوالات صحيح – غلط
1- سوال ها را تا حد امكان ساده و روشن بنويسيد .
2- اطمينان پيدا كنيد كه هر غبارت قطعا صحيح يا غلط است .
3- سعي كنيد طول سوال هاي صحيح و سوال هاي غلط هم اندازه باشند.
4- از كاربرد كلماتي چون ( همه , بعضي وقتها , غالبا , هرگز و... ) خودداري كنيد.
كلماتي مانند غالبا , بعضي وقت ها , عموما و بسياري معمولا صحيح بودن جمله را نشان مي دهند و كلماتي مانند هرگز , هميشه , هيچ يك نيز معمولا غلط بودن آن جمله را آشكـــــــــار مي سازند .
5- جمله هايي به كار ببريد كه درست يا غلط بودن آنها براي كساني كه موضوع سوال را ياد گرفته اند آشكار باشد .
6- از نوشتن عبارت هاي برگرفته شده از متن كتاب خودداري كنيد.
7- هر سوال به يك هدف آموزشي مهم مربوط باشد .
8- بهترين موارد استفاده از سوال هاي صحيح – غلط , بخش هايي از كتاب است كه به دسته بندي مفاهيم مختلف پرداخته است .
4- سوالات جوركردني
سوالات جوركردني شكل تغيير يافته اي از سوالات چند گزينه اي هستند . در اين سوال دو ستون وجود دارد . يك ستون معرف پرسش ها و ستون ديگر معرف پاسخ هاست .
انواع سوالات جوركردني
1-4- ساده در اين دسته از سوالات هر پرسش يك پاسخ دارد كه به وسيله يك خط به يكديگر متصل مي شوند .
2-4- رده بندي در اين نوع سوال , يك پاسخ را مي توان بيش از يك بار به كار برد . بنابر اين تعداد پرسش ها مي تواند بيشتر از تعداد پاسخ ها باشد .
قواعد تهيه سوال هاي جوركردني
1-پرسش ها و پاسخ هاي متجانس و همگون انتخاب كنيد . به عنوان مثال اگر يك ستون شامل عناصر است ستون ديگر فقط بايد شامل نمادهاي عناصر باشد . بنابراين مطالب پراكنده و غير مرتبط را نمي توان در دسته سوالات جوركردني قرار داد .
2-دست كم يكي از دو ستون , بايد از كلمات و جملات كوتاه تشگيل شود . بنابر اين هرگز جملات طولاني را در دو ستون قرار ندهيد .
3-هر سوال جوركردني نبايد بيش از 10 تا 12 پاسخ پيشنهادي داشته باشد . سوالي كه بيش از 12 پاسخ داشته باشد , تقريبا مبهم خواهد بود . توجه داشته باشيد كه هر چه دانش آموز در سطوح پايين تر تحصيلي قرار داشته باشد , تعداد پاسخ هاي پيشنهادي نيز بايد كاهش يابد . اما براي دوره متوسطه 10 تا 12 پاسخ كافي است .
4- تعداد پاسخ ها بيشتر از تعداد لازم باشد تا پاسخ آخري خود به خود پيدا نشود .
5- بهتر است كه پاسخ ها به ترتيب معيني ( الفبايي , نزولي , صعودي ) چيده شود .
6- هر دو ستون جوركردني روي يك صفحه چاپ شود .
7- ستون سوالات را با شماره و ستون پاسخ ها را با حروف مشخص كنيد .
8- براي هر سوال جوركردني , يك راهنما تهيه كنيد .
9-در فهرست سوال هاي جوركردني از كاربرد جملات نيمه تمام خودداري كنيد .
سوالات چند گزينه اي
سوال چند گزينه اي از يك مقدمه يا متن اصلي , چند گزينه انحرافي و گزينه (هاي) كليد تشكيل شده است كه آزمون شونده از ميان گزينه هاي پيشنهادي , پاسخ ( هاي ) صحيح را انتخاب مي كند . تهيه سوالات چند گزينه اي به تخصص , دقت و حوصله بيشتري نسبت به ساير سوالات نياز زدارد . به همين دليل , متخصصين ارزشيابي , پيشنهاد مي كنند كه اين سوالات سه يا چها ر هفته قبل از برگزاري آزمون تهيه شوند و در مدت زمان باقي مانده به رفع اشكالات احتمالي در آن پرداخت .
انواع سوالات چند گزينه اي
1- 5- تك گزينه صحيح
ساده ترين نوع سوال هاي چندگزينه اي است . در اين سوال تنها يكي از گزينه ها درست است و بقيه گزينه ها كاملا غلط هستند .
مثال : كدام گزينه صحيح است ؟ ان ...............كم عندالله اتقايكم .الف) كرم ب) اكرم ج) مكرم د) كارم
2-5- بهترين گزينه صحيح
در اين سوال , همه گزينه ها درست هستند اما يكي از آنها صحيح ترين پاسخ است . بنابراين لازم است در راهنماي سوال براي آزمون شوندگان توضيح دهيد كه تمام گزينه ها را بخوانند و سپس پاسخ صحيح را انتخاب كنند . در صورتي كه اين راهنمايي وجود نداشته باشد , دانش آموزان با ديدن اولين گزينه آن را انتخاب كرده و از خواندن ساير گرينه ها صرف نظر مي كنند .
مثال : لاتعبدوا الا الله الف) جز خدا را نپرستيد ب) فقط خدا را بپرستيد ج)نپرستيد جز خدا را د) عبادت نكنيد مگر خدا را
3-5- چند گزينه صحيح
در اين نوع از سوالات تعداد گزينه ها لزوما 3, 4 يا 5 گزينه نيست بلكه مي تواند بيشتر از 5 گزينه باشد و پاسخ صحيح مي تواند بيشتر از يك گزينه باشد . اين دسته از زسوالات چند گزينه اي در دروس شيمي , فيزيك و رياضي كاربرد بيشتري دارند .
قواعد تهيه سوالات چند گزينه اي
1- هر سوال يك هدف آموزشي را اندازه بگيرد .
2- بيشتر از يك مساله يا يك مطلب در هر سوال قرار ندهيد .
مثال : ماهو مشتق و فعل مزيد ؟
الف ) الكريم / ذهبتم ج) الجميل / انقلبو
ب ) القلم/ اجمعتم د) الكتاب/ استخرجوا
3- سوال ها را كاملا روشن و واضح بنويسيد و از عبارات و كلمات قابل فهم آزمون شوندگان استفاده كنيد .
مثال: اعرب ما اشير اليه بخط ؟
ذهب التلاميذ الي المدرسه صباحا (سئوال نا مناسب,چون مشخص نكرده است كه نقش ,حركت يا نوع اعراب مي خواهد)
اكتب الدور النحوي , اكتب نوع اعراب(سئوال مناسب )
4- از تكرار مطالب در گزينه ها خودداري كنيد و تمام مطالب لازم را در متن اصلي پرسش بگنجانيد . مثال : ما هو ترجمه العباره ؟ امام علي (ع) فرمود : غيبت تلاش فرد ناتوان است .
الف ) قال الامام علي الغيبه جهد العاجز ب) قال الامام علي ..........................
ج ) قال الامام علي .......................... د ) قال الامام علي ...........................
5- همه گزينه هاي يك سوال بايد متجانس و به موضوع واحدي مربوط باشند .
گزينه هاي سوال از لحاظ محتوا همگون يا متجانس باشند , نه اين كه هر يك از آنها به مطلب جداگانه اي اشاره كند . در چنين حالتي سوال از صورت چند گزينه اي خارج شده و هر يك گزينه ها به صورت يك سوال ص – غ در مي آيد كه از ديگر گزينه ها مستقل است .
مثال : عين الصحيح:
الف ) هولاء التلاميذ شيطون ج ) لا تعبدوا الاالله
ب ) ذهب المعلمون الي المدرسه د) جاء اتلاميذ مسرورين
سوال نامناسب فوق را به شكل زير به سوال مناسب تبديل مي كنيم .
الف ) هولاء اتلاميذ شيطون ب) هذه الاشجار باسقه
ج ) هولاء اتلميذات مجتهدات د ) هذا المومن يصلي في المسجد
6- سوال را طوري بنويسيد كه پاسخ درست تنها پاسخ درست يا قطعا درست ترين پاسخ باشد .
مثال : در كدام گزينه اسم جامد است ؟
الف ) هو كفيل ب ) انت شجاع ج) هذا جميل د) ذلك سهل
7- گزينه هاي انحرافي را طوري بنويسيد كه توجه آزمون شوندگان بي اطلاع از موضوع سوال را به خود جلب كند . گزينه هاي انحرافي بايد ظاهري منطقي داشته باشند و در يك بررسي منطقي درست جلوه كنند , يعني نبايد آشكارا غلط باشند كه هركس بتواند غلط بودن آنها را تشخيص دهد .
مثال :
الف ) ذهب معلم المدرسه الي الصف
ب) جاء التلميذ المدرسه من المدرسه
ج) يذهبون المسلمون الي مكه
د) يكتب التلاميذ دروسهم في المدرسه
8- گزينه هاي سوال را طوري بنويسيد كه از نظر دستوري و جمله بندي به نحو درست مكمل متن سوال باشند . مثال :
اكمل الفراغ بالكلمه المناسبه : اسماء خمسه در حالت رفع ................ مي گيرند .
الف ) واو ب) الف ج) ياء د) ضمه
9- از طرح سوالاتي كه يافتن پاسخ درست آنها بدون يادگيري قبلي و تنها بر اساس پاره اي شواهد هدايت كننده امكان پذير است خودداري كنيد . شواهد هدايت كننده عبارتند از :
1-9- متضاد بودن مفهوم گزينه درست با يكي از گزينه هاي انحرافي : مثال : شر يعني ..........
الف ) بدي ب) خير ج) نيكي د) احسان
2-9- شباهت ظاهري ميان عبارات و كلمات متن و گزينه درست : مثال : ينصر يعني ........
الف ) دشمني كردن ب) نصرت و ياري مي كند ج) عداوت د) به هم پشت كردند
3- 9- به كار بردن بعضي از قيود مطلق مانند , هرگز , هميشه , فقط كه معمولا نشان دهنده غلط بودن پاسخ است و بعضي از قيود مانند گاهي , معمولا و ممكن است كه اغلب با پاسخ هاي درست همراهند .
مثال : اسماء غير منصرف : الف ) فقط جر مي گيرند ب) فقط رفع مي گيرند
ج) فقط نصب مي گيرند د) به جاي جر نصب مي گيرند
4-9- كوتاهي يا بلندي آشكار گزينه هاي درست در مقايسه با گزينه هاي غلط
مثال : العقل مصلح كل شي ء يعني چه ؟
الف ) عقل در اصلاح كردن خوب عمل مي كند .
ب ) هر چيزي به وسيله عقل كامل مي شود.
ج) عقل اصلاح كننده هر چيزيست .
د) عقل اصلاح شده در هر چيزي عمل مي كند .
10- تا حد امكان از به كار بردن عبارت هايي مانند ( همه آنچه در بالا گفته شد , تمام موارد فوق , موارد الف و ب , و هيچكدام ) به عنوان گزينه سوال استفاده نكنيد . زيرا اولا اين عبارات متن سوال را از نظر مفهوم و دستور زبان كامل نمي كنند . ثانيا اگــــــــردر يك پرسش چهـــار گزينه اي همه اين ها به عنوان گزينه درست به كار رود دانش آموزي كه درستي دو گزينه را بداند بدون آگاهي از صحت و سقم گزينه سوم پاسخ درست سوال را پيدا خواهد كرد . همچنين اگر دانش آموزي در يك سوال به غلط بودن يكي از گزينه هاي انحرافي پي ببرد فـــورا گزينه همه اين ها را كنار خواهد گذاشت . به علاوه به كار بردن عبارت همه اين ها به عنوان يك گزينه با اين اصل اساسي كه هر سوال بايد فقط يك پاسخ درست داشته باشد منافات دارد
در مورد عبارت ( هيچ كدام ) نيز به عنوان گزينه سوال اشكالاتي كم و بيش مشابه مسائل فوق وجود دارد . البته بايد دانست استفاده از عبارت (هيچ كدام) فقط در مورد محاسبات عددي و يا حل پاره اي از مسايل رياضي جايز است . آن هم درمواردي كه دانش آموز ان نتوانند پاسخ هاي درست سوالات را بدون محاسبه حدس بزنند .
11- سوال ها را مستقل از يكديگر بنويسيد . پاسخ دادن به يك سوال نبايد شرط لازم براي پاسخ دادن به سوال ديگري باشد . و جواب يك سوال نبايد به پاسخ دادن به سوال ديگري كمك كند . به اين معنا كه شرط لازم براي يافتن پاسخ هيچ پرسشي , پيدا كردن پاسخ پرسش هاي ديگر نباشد .
12- سعي كنيد حتي الامكان متن سوال را به صورت جمله مثبت بنويسيد و از به كار بردن افعال منفي در متن اصلي خودداري كنيد . زيرا سوالات مثبت در مقايسه با سوالات منفي هدف هاي آموزشي مهم تري را اندازه مي گيرند . از سوي ديگر سوالات منفي معمولا مطالبي را كه دانش آموزان نمي دانند اندازه مي گيرند, در صورتي كه هدف امتحان اندازه گيري دانسته هاي دانش آموزان است . به علاوه عبارت منفي مضاعف ( دو عبارت منفي در متن و يا يك عبارت منفي درمتن و يك عبارت منفي در گزينه ها ) موجب ابهام و پيچيدگي سوال مي شود .
13- تنها در صورت لزوم از آزمون هاي چند گزينه اي استفاده كنيد .
هر چند آزمون ها ي چند گزينه اي داراي فايده هاي زيادي هستند اما در همه جا اثر بخشي يكسان ندارند و مواردي يافت مي شود كه بهتر است از آزمون هاي ديگري به جاي آنها استفاده كرد . مهرنز و لهمان (1984) پيشنهاد مي كنند كه براي مسايل محاسباتي رياضي و علوم از آزمون هاي كوته پاسخ و براي سنجش واقعيت ها يا عقايد آزمون هاي صحيح – غلط بهتر است . همچنين مي گويند آنجا كه نوشتن گزينه هاي انحرافي خوب , دشوار است اما تعدادي مطالب متجانس يافت مي شود بهتر است از آزمون هاي جوركردني استفاده شود .
اصل مهم آزمون سازي : آن نوع سوالي را به كار ببريد كه بهتر از بقيه هدف شما را به طور مستقيم و موثر سنجش مي كند . از آن جا كه هيچ آزمون واحدي وجود ندارد كه به خوبي از عهده ي سنجش همه هدف هاي سطوح مختلف يادگيري برآيد بهتر است آزمون هاي تركيبي كه شامل سوال هاي مختلف تشريحي , عيني و كوته پاسخ باشند مورد استفاده قرار داد .
نمره گذاري و تحليل آزمون
پس از تهيه و اجراي آزمون هاي پيشرفت تحصيلي , نوبت به تصحيح برگه هاي آزمون و نمره گذاري آنها مي رسد . روش تصحيح آزمون هاي تشريحي از حوصله اين بحث خارج است و خوانندگان محترم براي كسب اطلاعات بيشتر در اين زمينه به منابعي كه در پايان اين جزوه آمده است مراجعه كنند . اما در نمره گذاري آزمون هاي عيني دو روش عمده وجود دارد .
1- احتساب كليه پاسخ هاي درست بدون كسر نمره براي حدس زدن 2- كسر مقداري از نمره براي جبران حدس زدن
روش اول روش متداول و ساده تري است . اما اگر معلم بخواهد روش دوم را مورد استفاده قرار دهد بايد هنگام اجراي آزمون , آزمون شوندگان را آگاه سازد كه در ازاي پاسخ هاي غلطي كه مي دهند مقداري از نمره آنان كم خواهد شد . براي تعيين اين مقدار چندين روش وجود دارد كه معروفترين آنها استفاده از فرمول زير است . W = R - نمره اصلاح شده N-1
تعداد پاسخ ها ي درست = R تعداد پاسخ هاي غلط = W تعداد گزينه هاي هر سوال= N
مثال : فرض كنيد در يك آزمون چهارگزينه اي ( 4= N) كه داراي 50 سوال است , دانش آموزي به 45 سوال پاسخ داده است و از اين تعداد 6 سوال غلط (6 W = ( 39 سوال درست است (39 R=(
مره ي اصلاح شده ي اين دانش آموز برابر است با : نمره اصلاح شده = 6 – 39
تحليل سوال هاي آزمون
هدف از تحليل سوال هاي آزمون وارسي تك تك سوال ها و تعيين ميزان دقت و نارسايي هاي آنهاست . در تحليل سوال هاي آزمون , نقاط قوت و ضعف يك آزمون و كيفيت همه ي سوال ها ي آن تعيين مي شود . بنابراين لازم است كه معلمان پس از اجراي هر آزمون , سوال هاي آن را تحليل كنند و با استفاده از نتايج حاصل به تجديد نظر درآزمون و بهبود كيفيت سوال ها براي استفاده هاي بعدي اقدام نمايند .
اطلاعات مورد نياز براي تحليل سوال هاي يك آزمون پاسخ هايي هستند كه آزمون شوندگان به هر سوال داده اند . بنابراين , بايد تعيين شود كه در هر سوال چند نفر گزينه درست را انتخاب كرده اند , هر يك از گزينه هاي انحرافي چند نفر را به خود جلب كرده است , و چند نفر آن را بي جواب گذاشته اند . براي تحليل شاخص هاي آماري سوال دو گروه قوي (بالا) و ضعيف (پايين) از آزمون شوندگان راتعيين كنيد و براي تعيين گروه هاي قوي و ضعيف ( بالا و پايين ) برگه هاي آزمون را به ترتيب نمره اي كه گرفته اند از كوچك به بزرگ مرتب كنيد . بعد از بالاترين نمره شروع كنيد و تعداد برگه هايي را كه مي خواهيد در گروه بالا قرار دهيد انتخاب كنيد . و به همين ترتيب از پايين ترين نمره شروع كنيد و تعداد برگه هايي را كه مي خواهيد در گروه پايين قرار دهيد نيز برگزينيد . متخصصان آزمون سازي ( از جمله ويتني و سيبرز, 1970 , و نيتكو , 1983 ) پيشنهاد كرده اند كه اگر تعداد كل دانش آموزاني كه در آزمون شركت كرده اند ( يعني تعداد كل برگه هاي آزمون ) بيشتر از 20 و تا 40 نفر هستند , 10 برگه بالا و 10 برگه پايين را انتخاب كنيد و كاري به بقيه برگه ها نداشته باشيد . اگر تعداد دانش آموزان 20 نفر يا كمتر است , برگه هاي آزمون را كلاً به دو دسته بالا وپايين تقسيم كنيد . در شرايطي كه تعداد كل آزمون شوندگان بيش از 40 نفر است , بهترين رقم براي گروه بالا و پايين 27% كل برگه هاست . بعد از تهيه ي گروه هاي بالا و پايين , لازم است براي هر سوال اطلاعات زير را تهيه نماييد .
1- تعداد افرار گروه بالا كه هر يك از گزينه هاي سوال را انتخـــــــــاب كرده يا آن را بي جواب گذاشته اند .
2- تعدادافراد گروه پايين كه هر يك از گزنه هاي سوال را انتخــــــاب كرده يا آن را بي جواب گذاشته اند .
پس از انجام مراحل بالا , اطلاعات مورد نياز براي تعيين شاخص هاي آماري و تحليل سوال ها در دست هستند . اين شاخص ها به شرح زير محاسبه مي شوند .
محاسبه ضريب دشواري سوال
بنابه تعريف , درصد كل آزمودني هايي كه به يك سوال جواب مثبت مي دهند ضريب دشواري آن سوال است كه با P نشان مي دهند .
انتخاب هاي درست گروه پايين + انتخاب هاي درست گروه بالا 100 * = ضريب دشواري سوال
تعداد افراد گروه بالا + تعدادافراد گروه پايين
مثال : فرض كنيد كه در يك آزمون چهار گزينه اي كه تعداد آزمودني هاي آن , 56 نفر است ( 15 نفر گروه قوي و 15 نفر گروه ضعيف ) به صورت زير به يك سوال چهارگزينه اي (سوال 5 ) پاسخ داده اند پاسخ صحيح گزينه (ب) است كه 12 نفر از گروه قوي و 8 نفر از گروه ضعيف به آن پاسخ درست داده اند.
جدول 4-1 توزيع فراواني دو بعدي
|
پاسخ ها
گروه ها |
الف |
ب
(گزينه صحيح( |
ج |
د |
بدون پاسخ |
جمع |
|
قوي |
3 |
12 |
0 |
0 |
0 |
15 |
|
ضعيف |
0 |
8 |
6 |
0 |
1 |
15 |
توضيحات : گزينه الف بايد رفع ابهام شود . چون 3 نفر از گروه قوي به آن جواب داده اند . گزينه ج مناسب است . چون 6 نفر از گروه ضعيف را به خود جلب كرده است . گزينه د بايد كاملاً بازنويسي شود , چون هيچ كدام از افراد گروه ضعيف آن را انتخاب نكرده اند . گزينه ب هم گزينه صحيح سوال است كه 12 نفر از گروه قوي و 8 نفر از گروه ضعيف آن را به درستي انتخاب تموده اند . ضريب دشواري سوال مورد نظر كه در جدول 4-1 آمده است به صورت زير محاسبه مي شود . 8+ 12
66 = 100 * = P ضريب دشواري سوال ) 30 )
رقم 66 نشان مي دهد كه درصد بيشتر از متوسط دو گروه بالا وپايين پاسخ درست سوال را برگزيده اند . بنابر اين مي توان نتيجه گرفت كه اين سوال نسبتاً آسان است , زيرا بيشتر از نصف گروه انتخابي ( بالا و پايين ) توانسته اند به اين سوال جواب درست بدهند . بر اساس توضيحات بالا , هر اندازه ضريب دشواري يك سوال بزرگ تر ( به 100 نزديك تر ) باشد آن سوال آسان تر است و هر اندازه اين ضريب كوچك تر ( به صفر نزديك تر ) باشد سوال دشوارتر است .
بنابراين به جاي ضريب دشواري مي توان از ضرريب آساني يا سهولت نام برد . اما معمول اين است كه به آن ضريب دشواري بگويند .
ضريب تميز سوال
بر خلاف ضريب دشواري كه ميزان آسان بودن يا دشوار بودن يك سوال را براي گروه آزمون شوندگان نشان مي دهد , ضريب تميز كه با d نشان داده مي شود قدرت سوال را در تمايزگذاري يا تشخيص بين گروه قوي و گروه ضعيف آزمون شوندگان مشخص مي كند , يعني معلوم مي نمايد كه سوال تا چه اندازه مي تواند گروه قوي را از گروه ضعيف جدا سازد . براي محاسبه ضريب تميز يك سوال از فرمول زير استفاده مي شود .
انتخاب هاي درست گروه پايين – انتخاب هاي درست گروه بالا = ضريب تميز سوال = d تعداد افراد يك گروه (بالا يا پايين (
ضريب تميز سوال 5 از جدول 4-1 به شرح زير محاسبه مي شود 15 . 8- 12 27/. =ــــــــــــــــــ = ضريب تميز سوال 5
رقم 27/. نشان مي دهد كه سوال به خوبي نتوانسته است گروه قوي (بالا) را از گروه ضعيف (پايين ) متمايز كند .
تفسير ضريب تميز
هر قدر ضريب تميز بزرگ تر باشد , قوه تميز آن سوال بيشتر و هر قدر اين ضريب كوچك تر باشد قوه تميز آن كمتر است . مثلاً اگر قوه تميز سوالي 90/. باشد , آن سوال آزمون شوندگان قوي و ضعيف را خيلي خوب از هم جدا خواهد كرد , اما اگر ضريب تميز سوالي 10/. باشد , آن سوال از عهده ي جداسازي دانش آموزان قوي و ضعيف به خوبي برنخواهد آمد . ضريب تميز صفر حاكي از اين است كه آن سوال به هيچ وجه نتوانسته بين گروه قوي و ضعيف تمايز قائل شود . گاه اتفاق مي افتد كه ضريب تميز سوالي منفي است . اين نوع ضريب تميز نشان مي دهد كه در آن سوال گروه قوي بدتر از گروه ضعيف عمل كرده است . اين گونه سوال ها داراي معايب اساسي هستند كه يا بايد به كلي كنار گذاشته شونديا در آنها تجديد نظر اساسي صورت پذيرد . اگر سوال داراي اشكال فني نباشد , دليل چنين ضريبي مي تواند اين باشد كه افراد گروه بالا يا آن سوال را به طور كامل ياد نگرفته اند يا آن را به غلط آموخته اند . بنابر اين , تمامي ضرايب تميز سوال هاي آزمون بايد مثبت باشند.
سوال هاي خوب آزمون آنهايي هستند كه داراي ضريب دشواري متوسط و ضريب تميز بالايي باشند .
منابع و مآخذ
. 1 اندازه گيري و آزمودن در تعليم و تربيت / ويليام وايرزما و استفن جي . جورز ,ترجمه دكتر غلامرضا خوي نژاد ,
چاپ دوم (1375 ) . انتشارات آستان قدس رضوي .
. 2 روان سنجي ( مباني نظري آزمون هاي رواني ) (1383) دكتر حمزه گنجي و مهرداد ثالث . تهران . نشر ساوالان .
. 3 روان شناسي و ارزشيابي تحصيلي/ ژرژنوازه و ژان پل كاورني . ترجمه حمزه گنجي . انتشارات اطلاعات , تهران (1373 (
. 4 ارزشيابي آموزشي . دكتر عباس خورشيدي . چاپ اول (1382) .انتشارات يسطرون .
5 . اندازه گيري و سنجش در روان شناسي و تعليم و تربيت . ثرندايك و هيگن. ترجمه دكتر خسرو مهندسي . نشر انديشه .
.6 اصول روان سنجي و روان آزمايي . نگارش و ترجمه دكتر حسن پاشا شريفي . چاپ دوم (1373 ) . تهران . انتشارات رشد .
. 7 روشهاي اندازه گيري و ازشيابي آموزشي/ دكتر علي اكبر سيف.تهران : نشر دوران .
| 
با سلام